* ( « قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّه مَنْ لَعَنَه اللَّه . . . » ) * مفسرين گفته‌اند اين آيه دستورى است كه خداوند به نبى خود داده كه وى كفارى را كه دين اسلام را استهزا مىكرده‌اند از راه تسليم مؤاخذه نمايد ، و در محاوره و استدلال با آنان راه انصاف را پيش گيرد تا زودتر آنان را قانع و يا ساكت كند ، و آن راه اينست كه بگو ما تسليم گفته شما شده و قبول مىكنيم كه ايمان به خداوند غلط و شر است ، ليكن اگر بنا شود شر و غلط رسوا و استهزا شود نخست بايد چيزى را به باد استهزا گرفت و مسخره نمود كه از هر شرى بدتر و از هر غلطى غلطتر است و اتفاقا آن غلطتر از هر غلط راه و روش خود شما است ، و به فرضى كه ما گمراه باشيم شما از ما گمراه تريد ، براى اينكه لعنت خداوند شامل حال شما است و مسخ شدگانى به ميمون و خوك از ملت شما و پرستندگان طاغوت از شمايند ، اين همه عيب را در خود ناديده گرفته در پى عيب ماييد ؟ . با اينكه عيب ما مؤمنين ( به فرض كه ايمان به خداوند عيب شمرده شود ) در برابر معايب شما بسيار ناچيز است . منظور از « مثوبة » در اينجا به معناى ثواب و اجر نيست ، بلكه به معناى مطلق پاداش است ، چه خوب و چه بد ، و بعيد هم نيست كه كنايه باشد از عاقبت يا صفتى كه لازم و غير قابل زوال است ، كما اينكه از تقييد آن به « عند اللَّه - نزد خداى » هم استفاده مىشود زيرا آنچه در نزد خداست ثابت و لا يتغير است و بر اين معنا خداى متعال هم حكم كرده و فرموده : « وَما عِنْدَ اللَّه باقٍ » « 1 » و فرموده : « لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه » « 2 » بنا بر اين چون مثوبت هم از چيزهايى است كه نزد خداوند است پس باقى و دائمى است . كلمه « ذلك » اشاره است به آنچه در مؤمنين باعث نقمت و خرده گيرى كفار شده است ، يعنى ايمان به خدا و آيات خدا و بنا بر اينكه كلمه « ذلك » اشاره باشد به ايمان مؤمنين نه به خود آنان ، ناگزير بايد گفت در آيه نكته اى نظير قلب به كار رفته است ، براى اينكه اگر قلب در كار نبود و كلام مستوى بود بايستى گفته مىشد : لعنت و مسخ و پرستش طاغوت بدتر و در ضلالت شديدتر است از ايمان به خدا و كتب آسمانيش ، نه اينكه گفته شود كسانى را كه خدا لعنت كرده و عده اى از آنان را به صورت ميمون و خوك مسخ كرده و كسانى كه طاغوت مىپرستند بدتر و گمراه ترند از مؤمنين به خدا . زيرا يا بايد گفت فلان كس از فلانى بدتر است يا فلان عمل از فلان عمل ، و اما گفتن فلان كس از فلان عمل بدتر است جز با قلب يا موصوف

--> ( 1 ) آنچه در نزد خدا است باقى و زوال ناپذير است . سوره نحل آيه 96 . ( 2 ) كسى نيست كه بتواند حكم خدا را برگرداند . سوره رعد آيه 41 .